Laatst bijgewerkt: 9 oktober 2026
Voor een horecabedrijf heb je bijna altijd meerdere toestemmingen nodig. Het omgevingsplan moet horeca op jouw adres toestaan, veel gemeenten eisen een exploitatievergunning en wie alcohol schenkt, heeft een alcoholvergunning nodig. Daarnaast schrijf je je in bij KVK, registreer je je bij de NVWA en werk je met een voedselveiligheidsplan. Afhankelijk van je zaak komen daar een terrasvergunning, een gebruiksmelding, een muzieklicentie en een aanwezigheidsvergunning voor speelautomaten bij.
Overzicht: wat regel je waar?
| Vergunning of melding | Wanneer nodig | Waar aanvragen |
|---|---|---|
| Omgevingsvergunning | Als horeca niet in het omgevingsplan past, of bij verbouwen | Gemeente, via het Omgevingsloket |
| Exploitatievergunning | In veel gemeenten bij starten, uitbreiden of overnemen | Gemeente |
| Alcoholvergunning | Als je alcohol schenkt | Gemeente |
| Terrasvergunning | Bij een terras; verschilt per gemeente | Gemeente |
| Aanwezigheidsvergunning | Bij een kansspelautomaat in je zaak | Gemeente |
| Gebruiksmelding | Bij gebruik met een hoog brandrisico | Omgevingsloket |
| Registratie levensmiddelenbedrijf | Altijd als je eten of drinken bereidt of verkoopt | NVWA (MijnNVWA) |
| Muzieklicentie | Als gasten muziek horen | MijnLicentie (Buma/Stemra en Sena) |
| Inschrijving Handelsregister | Altijd | KVK |
Locatie: omgevingsplan en omgevingsvergunning
Begin bij het pand. In het omgevingsplan van de gemeente staat wat er op een adres mag. Past horeca daar niet in, of ga je verbouwen, dan heb je mogelijk een omgevingsvergunning nodig. Dat controleer je met de vergunningcheck van het Omgevingsloket.
Exploitatievergunning, sluitingstijden en geluid
In veel gemeenten is een exploitatievergunning voor je horecabedrijf verplicht als je start, uitbreidt of een zaak overneemt. De gemeente bepaalt zelf de voorwaarden; die staan meestal in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en gaan over openbare orde en veiligheid.
Ook de openings- en sluitingstijden zijn lokaal geregeld. Wil je later open blijven, dan vraag je een ontheffing van de sluitingstijden aan. Geluidsregels staan in het omgevingsplan en soms in de APV.
Alcoholvergunning
Schenk je alcohol, dan vraag je bij de gemeente een alcoholvergunning aan. Je mag alleen alcohol verstrekken aan gasten van 18 jaar of ouder. Personeel mag vanaf 16 jaar schenken.
Eisen aan leidinggevenden
Volgens de Alcoholwet moet iedere leidinggevende:
- minimaal 21 jaar zijn;
- niet van slecht levensgedrag zijn en niet onder curatele staan;
- kennis van sociale hygiëne hebben en in het Register sociale hygiëne staan.
Voor die inschrijving heb je een erkend diploma nodig, zoals de Verklaring Sociale Hygiëne. Het register wordt beheerd door de Landelijke commissie sociale hygiëne. Is de zaak open, dan moet er een leidinggevende aanwezig zijn die op de vergunning staat.
Inrichtingseisen
Je hebt minstens één horecalokaliteit van 35 vierkante meter of groter nodig. Daarnaast gelden bouwregels, onder meer voor mechanische ventilatie.
Bibob-toets
Horeca is een branche waarin gemeenten de Wet Bibob toepassen. De gemeente onderzoekt dan de achtergrond van jou en je zakelijke relaties. Bij een ernstig gevaar van misbruik kan ze een vergunning weigeren of intrekken.
Terras, speelautomaten en evenementen
Of je een terrasvergunning nodig hebt, verschilt per gemeente. Soms volstaat een melding of een aanpassing van je exploitatie- of alcoholvergunning. Voor een terras op gemeentegrond betaal je precariobelasting.
Voor een kansspelautomaat is een aanwezigheidsvergunning van de gemeente verplicht. Die bepaalt ook hoeveel automaten zijn toegestaan. Voor een behendigheidsautomaat, zoals een flipperkast, is deze vergunning niet nodig.
Schenk je tijdelijk op een plek zonder alcoholvergunning, dan kun je een tapontheffing aanvragen voor zwakalcoholhoudende drank. Voor het evenement zelf is soms een evenementenvergunning nodig; vaak volstaat een melding.
Brandveiligheid, voedselveiligheid en roken
Vluchtroutes moeten vrij zijn en er moeten blusmiddelen aanwezig zijn. Bij een hoog risico doe je een gebruiksmelding, minstens vier weken voordat je het gebouw in gebruik neemt.
Iedere vestiging waar je met levensmiddelen werkt, moet een registratie bij de NVWA hebben. Die registratie bevestig je elk jaar. Bedrijven die al vóór 10 maart 2026 geregistreerd waren, moeten zich opnieuw registreren via MijnNVWA.
Verder ben je verplicht voedselveilig te werken. Je stelt een eigen voedselveiligheidsplan op volgens HACCP, of je gebruikt een goedgekeurde hygiënecode van je branche. Gasten moeten vóór hun bestelling kunnen weten welke allergenen in een gerecht zitten. Dat mag op de kaart of mondeling, als je duidelijk aangeeft dat ze ernaar kunnen vragen.
Binnen geldt een rookverbod, ook voor e-sigaretten. Rookruimtes zijn in de horeca verboden. Op een buitenterras mag roken wel, als het aan minimaal één kant volledig open is.
Muziek en inschrijving bij KVK
Voor muziek in je zaak heb je een muzieklicentie nodig. Die regel je voor Buma/Stemra en Sena via MijnLicentie.
Je inschrijving in het Handelsregister kan vanaf een week voor tot een week na je startdatum. KVK geeft je gegevens door aan de Belastingdienst.
Doorlooptijden, leges en overname
Behandeltermijnen en leges verschillen per gemeente en staan in de lokale verordeningen. Vraag ze vooraf op en dien je aanvragen ruim voor de opening in; een Bibob-onderzoek kost extra tijd.
Neem je een bestaande zaak over, ga er dan van uit dat de vergunningen niet automatisch meegaan. De exploitatievergunning vraag je bij overname opnieuw aan. De alcoholvergunning geldt voor één inrichting en vermeldt de leidinggevenden. Een nieuwe eigenaar heeft dus een eigen vergunning nodig.
Lees ook
Veelgestelde vragen
Heb ik een alcoholvergunning nodig als ik geen alcohol schenk?
Nee. De alcoholvergunning is alleen verplicht als je alcohol schenkt. Een exploitatievergunning kan wel nodig zijn; dat bepaalt je gemeente.
Moet iedere medewerker een Verklaring Sociale Hygiëne hebben?
Nee. De eis geldt voor leidinggevenden die op de alcoholvergunning staan. Wel moet er tijdens openingstijden altijd een van hen aanwezig zijn.
Kan ik de vergunningen van de vorige eigenaar overnemen?
Meestal niet. Vergunningen zijn gekoppeld aan de ondernemer en het pand. Bij een overname vraag je ze opnieuw aan op je eigen naam.
Hoeveel kosten de vergunningen?
Dat verschilt per gemeente. De leges staan in de legesverordening van je gemeente; voor een terras op gemeentegrond komt daar precariobelasting bij.
Dit artikel bevat algemene informatie; de regels verschillen per gemeente en dit is geen persoonlijk juridisch advies.
